1/1/2008 થી આ બ્લોગ નવાં રૂપે અને નવા સરનામે.....

http://www.raviupadhyaya.wordpress.com/

1st january 2008 થી આ બ્લોગ નવાં રૂપે અને નવા સરનામે.....
"ઉરની ઉર્મિઓ" ....રવિ ઉપાધ્યાય - 'રવિ' રચિત મબલખ ગુજરાતી સાહિત્ય સર્જનનાં થોડાં અંશો દર્શાવતો આ બ્લોગ હવેથી update નહીં થાય. આ બ્લોગની સર્વ પોસ્ટ આપને http://www.raviupadhyaya.wordpress.com/ ના સરનામાંવાળા " રવિ ઉપાધ્યાય - સર્જકતાનો ખજાનો" નામે નવાં રૂપે તૈયાર થયેલ બ્લોગ પરથી જોઇ શકાશે. wordpress પર editing, publishing અને display કરવા માટેનાં features વધારે સારાં હોવાને કારણે આ ફેરફાર કરાયો છે. આશા છે આપનો સાથ ચાલુ રહેશે અને આપનાં સૂચનો આવકાર્ય છે.

આ બ્લોગ વિશે

" રવિ ઉપાધ્યાય" 'રવિ'ના ગુજરાતી સાહિત્ય જગતમાં કરેલ માતબર પ્રદાનને અવગત કરાવતા આ બ્લોગમાં આપ ભલે પધાર્યા...સંપર્ક : ડો. જગદીપ ર. ઉપાધ્યાય,ઉર્વી ક્લિનીક, 12 એ/4 મીસ્કીટા નગર, છત્રપતી શિવાજી રોડ, સ્વામી વિવેકાનંદ સ્કૂલની બાજૂમાં, દહીંસર (પૂર્વ), મુંબઇ 400068.ટેલીફોન, 91 (022) 28284271, 9321031220
E Mail : drupadhyayajr@yahoo.com
**************************************************************************

12 October 2007

ડગે ડગ ઠોકરો વાગે



ગે ઠોરો વાગે
( મુહબ્બત પર બહાર આતી તો.... એ રાહે)

ડગે ડગ ઠોકરો વાગે, પડું તો તું ઉપાડી લે,
જીવન વનમાં મળે કાંટા, તો પુષ્પો તું બનાવી દે....


પડ્યું મા, નાવ મઝધારે, મચ્યું તોફાન તો ભારે,
પ્રલયનાં વિજ ચમકારે, તૂટે વર્ષાં મુશળધારે,
સહારો ના મળે ત્યારે, કિનારો તું બતાવી દે
ડગે ડગ ઠોકરો વાગે, પડું તો તું ઉપાડી લે!

બન્યો બે હાલ હું માડી, વિકટ છે જીન્દગી સારી,
રડી રે આંખડી મારી, હ્રદયમાં આગ-ચિનગારી!
વ્યથામાં હું વલોવાતો, મને મા તું ઉગારી લે
ડગે ડગ ઠોકરો વાગે, પડું તો તું ઉપાડી લે!

પડ્યો ભૂલો હું ભવરણમાં, પીડાતો ઘોર આફતમાં,
નિરાશાનાં આ નિર્ઝરણાં જગાવે ઉરમાં ઉઝરડાં,
હવે મુજ દ્વાર હૈયાનાં દયાળું તું ઉઘાડી દે
ડગે ડગ ઠોકરો વાગે, પડું તો તું ઉપાડી લે!

જૂઠી કાયા ને માયાનાં દે મારાં બંધનો તોડી
તૂટેલાં તાર દે જોડી ‘ રવિ’ વિનવે મા કરજોડી!
પ્રકાશી પ્રેમ જ્યોતિ મા, જીવન-કેડી ઉજાળી દે
ડગે ડગ ઠોકરો વાગે, પડું તો તું ઉપાડી લે!

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય

11 October 2007

નવરાત્રિ આવી રસ નિરઝરતી



રાત્રિ વી નિતી
નવરાત્રિ આવી રસ નિરઝરતી...
જીવન-જાગૃતિ જ્યોતિ ઝગમગતી......, નવરાત્રિ...


શીતલ શરદનો શશિયર ચમકે;
મોહક મલય સમીરણ છલકે,
પ્રીતિ કેરાં પાનેતરમાં સોહે પ્રકૃતિ..... નવરાત્રિ...


ચાચર ચોકે નરનારી આવે
મંગળ ગરબાની ધૂમ મચાવે
હસી હસી દેતાં તાલી મતવાલી.... નવરાત્રિ...


આરાસુરેથી મા અંબિકા આવે
બહુચર બાળી દયાળીને લાવે
ગરબે ઘૂમે છે માડી ગુણવંતી ... નવરાત્રિ...


કનકનો ગરબો શિર પર શોભે
દિવ્ય દીપકની જ્યોતિ ઓપે
મંડપની શોભા દીસે સ્વર્ગ સરખી.... નવરાત્રિ...


ઝનનન ઝનનન ઝાંઝર ઝણકે
રત્નજડિત કર કંકણ રણકે
ચૂંદડીએ ચૂવે ચંદા ચમકંતી.... નવરાત્રિ...


બ્રહ્મા ને વિષ્ણુ માના દર્શને આવે
ઇશ મહેશ માને શિષ નમાવે
નારદ-શારદ-વીણા મૃદુ બજતી .... નવરાત્રિ...


જે જન જનનીને નિશદિન જપતા
શુદ્ધ હ્રદયથી માજીને ભજતા
શક્તિની ભક્તિથી ભવ મુક્તિ મળતી.... નવરાત્રિ...

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય

આવી નોરતાંની રાત....



આવી નોરતાંની રાત....
( રાગ : મિશ્ર ભૈરવી, તાલ : કહરવા )

સરખી સહિયરોને સાથ,
દૈને તાલીભર્યાં હાથ.....
ગરબે રમતાં અંબે માત,
આવી નોરતાંની રાત.... (2) ટેક
નભમાં ચાંદલીયો મલકાય,
આજે અવનિ તો હરખાય
અંગે રંગ ઉમંગ રેલાય,
આવી નોરતાંની રાત... (2) ટેક 1

માના કુમકુમ પગલે પગલે પાવન અવનિ આજે થાય,
રૂપ સ્વરૂપે દર્શન દિવ્યે ભવભવનાં પાતક ધોવાય.
ઉમટે આજે થોકે થોક,
દર્શન કરવાને સૌ લોક,
દુ:ખડાં સઘળાં થાય અલોપ,
આવી નોરતાંની રાત..(2) ટેક 2


માનાં મનહર મુખડેથી આશિષોનાં અમૃત રેલાંય,
શ્રાંત, શ્રમિત ને શોષિતોનાં જીવન સૌ સંજીવન થાય.
માનાં પૂજન અર્ચન થાય,
ચાચર ચોકે નર્તન થાય,
જનગણ મંગલ ગીતડાં ગાય,
આવી નોરતાંની રાત.(2) ટેક 3


માની વત્સલ વીણા વાગે વરસાવે સંગીત ધારા,
હર્ષ તણાં પૂર ઉરઉરમાં ચકચૂર બનીને ઉભરાતાં
કોટિ ચંદ્રરવિનાં તેજ,
માના નૈનોમાંહી સતેજ,
માને વંદે સહું પરમેશ,
આવી નોરતાંની રાત... (2) ટેક 4


માની પાવન દ્રષ્ટિની વૃષ્ટિ સારી સૃષ્ટિ પર થાય,
જળમાં, સ્થળમાં, જડચેતનમાં પ્રાણ પૂરી દેતી મહમાંય,
માના પાયે નામે શીશ,
માંગે બાળ’રવિ’ આશિષ,
તેજે ભર મા જીવન-દિશ,
આવી નોરતાંની રાત,,, (2) ટેક 5

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય

02 October 2007

યુગપિતા બાપુને....


2જી ઓક્ટોબર એ આપણાં રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજીની જન્મજયંતિનો દિવસ. ગાંધીજી 1948માં શહીદ થયાં. એ અરસાનાં સમયમાં રચાયેલું, ગાંધીજીની દેશમાટેની કુરબાની ગાથા ગાતું અને એમના અધૂરાં સ્વપનોને પૂરાં કરવાનું વચનપૂર્તિ આપતું રવિ ઉપાધ્યાય ‘રવિ’નું આ ગીત ગાંધીજયંતિ નિમિત્તે ખાસ.....
યુપિતા બાપુને....
જલાવ્યો તેં મુક્તિ-દિપ હરી ગુલામી-તિમિર ને,
વહાવી આત્માનો ઉદધિ, અમૂલાં પ્રેમ-કવનો-
ભણાવ્યા તેં મંત્રો પુનિત કુરબાની નિજ દઇ,
રચ્યા મુક્તિ કેરા અમર - ઇતિહાસો યુગ યુગે !

કીધી ના તારી કૈં કદર જગના પામર જને !
ગુમાવી મોઘેંરુ રતન, નિજ હાથે જતું કરી -
હવે સંતાપે સહું, અનલ પ્રગટાવી નિજ ગૃહે !
રડે આજે હૈયાં, જખમ સહતાં - કૃત્ય નિજનાં !

દિશે દિશા તારાં સ્મરણ - ગીત આજે ગજવતી !
યુગોની નિકુંજો તવ સ્મરણ - ફૂલે મહકતી...
ચીરાયેલું હૈયું ધરણી તણું નિ:શ્વાસ ઝરતું !
ભરે માતૃભોમ, તવ વિરહનાં અશ્રુ ડૂસકાં !


હવે સંતાપી ના, તવ ઋણ કદી ટાળી શકીએ !
અધૂરાં સ્વપનોની મજલ કરીએ પૂર્ણ - બસ તો !

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય

30 September 2007

તું અંબર ઉપર છાયો થઇને મેહુલ !

સુરેન ઠાકર ‘મેહુલ’....
સુરેન ઠાકર ‘મેહુલ’.... ગુજરાતી સાહિત્ય જગતમાં આદરપૂર્વક લેવાતું મોટા ગજાનું નામ. લોકસાહિત્ય, સુગમ સંગીત, ડાયરા કે મુશાયરા કાર્યક્ર્મોનાં સૂત્રધાર તરીકે એમને સાંભળવાનો પણ એક અનેરો લ્હાવો છે. નિર્ધારિત સમય-સીમામાં રહી એમના કંઠેથી યથાર્થ ભાવ અને ભારથી લથબથ બોલાયેલા શબ્દોની, રમત અને રંગત માણવાનો અવસર, શ્રોતાઓ માટે એ અવિસ્મરણીય પ્રસંગ બની રહે છે. સુરેશ દલાલના શબ્દોમાં કહેવું હોય તો એમ કહેવાય કે “ મેઘાણી, મકરંદ દવે અને વેણીભાઇ પુરોહિતનું રસાયણ મેહુલ-મુદ્રા થઇ ને પ્રગટ્યું છે”. આયુષ્યના સાડા છ દાયકા પૂર્ણ કરનાર આ ‘મેહુલ’ ઉત્તર ગુજરાતની માટીની મ્હેક અને સાબરમતી પરથી વહેતા પવનની સુગંધ સાથે એક વિશ્વવ્યાપી તૃષ્ણા અને અઢળક અજંપો લઇને જીવે છે. રવિ ઉપાધ્યાય ‘રવિ’ અને સુરેન ઠાકર ‘મેહુલ’, સત્યાવીશ સાબરકાંઠા ઔદીચ્ય બ્રહ્મોદય સમાજ નામે જ્ઞાતિનાં જ્ઞાતિબંધુ. રવિભાઇ સાબરમતી નદીને પૂર્વકાંઠે વસેલ કડોલી ગામનાં અને ‘મેહુલ’ કડોલીની સામે અને પશ્ચિમ કાંઠે વસેલ ગામ ‘પેઢામલી’ના. બન્નેને એકબીજા પર અનોખો આદરભાવ. 1970ની આસપાસ આ જ્ઞાતિના ‘મેહુલ’ સહિત યુવકૉએ સર્જન યુવક સંઘની સ્થાપના કરી. રવિભાઇ સર્જન યુવક સંઘના આધ્ય ટ્રસ્ટી અને ‘મેહુલ’ આ સંસ્થાના મુખપત્ર ‘પગથાર’ના આધ્ય તંત્રી. આજથી લગભગ પંદરવર્ષ પૂર્વે સર્જન યુવક સંઘે ‘મેહુલ’ના 50 વર્ષની ઉજવણી માટે યોજેલ સત્કાર સમારંભમાં રવિભાઇએ આ કૃતિ રજૂ કરેલ.

તું અંબર ઉપર છાયો થઇને મેહુલ !

તું અંબર ઉપર છાયો થઇને મેહુલ !
તું ધરતી પર આયો થઇને મેહુલ !
તું દિશ-દિશમાં પથરાયો થઇને મેહુલ !
તું રસ-આસવ લઇ આયો થઇને મેહુલ !


તારી સર્જન પ્રતિભા ન્યારી, કેવી અદભૂત ને અલગારી !
વિદ્યોત્તેજક, સુસંસ્કારી; સહુને પ્રેરક, સહુને પ્યારી !


તું જનહૈયે જકડાયો થઇને મેહુલ !
તું અંબર ઉપર છાયો થઇને મેહુલ !
તું ધરતી ઉપર પથરાયો થઇને મેહુલ !


તારી કવિતા ને કથા-કવન, લાગે સહુને મીઠાં એ શ્રવણ !
રસબ્રહ્મનું દર્શન-પરિભ્રમણ; વળી સંગીત, સ્નેહ અને સ્વાર્પણ !

તું ‘શબ્દ-શિલ્પી’ પંકાયો, થઇને મેહુલ !
તું અંબર ઉપર છાયો થઇને મેહુલ !
તું ધરતી ઉપર પથરાયો થઇને મેહુલ !


કોકિલ કુંજન, મધુકર ગુંજન,
ઝંકાર ઝરણાં, વાયુ સ્પંદન
કદી કોઇ નવોઢાનાં ખંજન,
વીજ ચમક-દમક-કવિતા અંજન
તું વિવિધ રૂપે સુહાયો થઇને મેહુલ !

તું મેઘાણીનો ચાહક છે.
વળી લોકગીતનો ગાયક છે.
તું મુશાયરાનો નાયક છે.
તું શેર-ગઝલનો વિધાયક છે.


તું કલમ-કસબી કહેવાયો થઇને મેહુલ !
તું અંબર ઉપર છાયો થઇને મેહુલ !
તું ધરતી ઉપર પથરાયો થઇને મેહુલ !


છે ‘ગુર્જરી-ગૌરવ’ સરગમ તું
જ્ઞાતિનું રત્ન અનુપમ તું
સાથી મિત્રોનો હમદમ તું
છે ઉદાહરણ એક ઉત્તમ તું
‘માનવ્ય-મલ્હાર’ તેં ગાયો થઇને મેહુલ !

સર્જનની પગથારો વિકસે
અભિવંદન તને કરી વિલસે
તું શત શરદાયું જીવે વરસે
પ્રાર્થે સહું ઇશ આજે હર્ષે
અભિનંદન-ફૂલે પૂજાયો થઇને મેહુલ !

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય

23 September 2007

મંગલાષ્ટક

મંગળફેરા:લગ્નના ચાર ફેરા એ પુરૂષાર્થના ફેરા છે: ધર્મ, અર્થ કામ અને મોક્ષ એ ધર્મ શાસ્ત્રોનું પણ ચિંતન છે. ચાર ફેરા ફરવામાં પ્રથમના ત્રણ ફેરામાં પુરૂષ આગળ હોય છે અને ચોથા ફેરામાં સ્ત્રી આગળ હોય છે. આમ કેમ? તો પ્રથમના ત્રણ ફેરાના ત્રણ પુરૂષાર્થ: (૧) ધર્મ-ધર્મ પાળવો પળાવવો (૨) અર્થ-પૈસા કમાવા (૩) કામ-લગ્ન જીવનના સંયમપૂર્વકના હક્કો. આ ત્રણેમાં પુરૂષ આગળ હોય છે અને એને પત્ની અનુસરે છે. થોડાં વિસ્તારથી સમજીએ તો (૧) ધર્મ: સ્ત્રીના પિયરમાં ગમે તે ધર્મ પળાતો હોય પણ પરણ્યા પછી પતિ જે ધર્મ પાળતો હોય તેને જ સ્ત્રી અનુસરે છે અને બીજા ધર્મો, પતિ પ્રત્યેના ધર્મો, કુટુંબ પ્રત્યેના ધર્મો, ઘરના વડિલો પ્રત્યેના ધર્મો, સંતાનો પ્રત્યેના ધર્મો, સગાં સબંધી અને સમાજ પ્રત્યેના ધર્મો, વિ. ધર્મો પણ પતિની મરજી અનુસાર પાળે છે. (૨) અર્થ-પતિ કમાઈને પૈસા લાવે તેનાથી ઘરનું, કુટુંબનું પોષણ કરે છે. સ્ત્રી લક્ષ્મિ કહેવાય છે. ઘરની લક્ષ્મિ પણ આપણે કહીએ છીએ. (૩) કામ: સ્ત્રી એ લજ્જાનું પ્રતિક છે. લગ્ન જીવન માટે વંશવૃધ્ધિ માટે એ હંમેશા પતિની પાછળ જ રહે છે.
આ ત્રણેય – ધર્મ, અર્થ અને કામ એ પતિ પત્નીની – ઈચ્છાનુસાર થઈ શક્તા પુરૂષાર્થો છે. જ્યારે ચોથો ફેરો (૪) મોક્ષ એ કોઈની ઈચ્છાનુસાર મળતો નથી. એ તો ધર્મોના નિયમ પાલન અને સેવા સુશ્રુષાથી જ મળે છે અને એમાં સ્ત્રી હંમેશા આગળ હોય છે. સહનશક્તિ, સદાચાર, શીલ આદિ ગુણો સ્ત્રીઓમાં સ્વાભાવિક છે. પતિ, સાસુ, સસરા, વડિલો પ્રત્યેનો આદર સેવા-સમભાવ, નોકરો, ગરીબો પ્રત્યે કરૂણા તથા સંતાનો પ્રત્યે સમતા-મમતા. આ બધા ગુણોનો સમન્વય એટલે સ્ત્રી અને એથી જ એના આવા ગુણોને લીધેજ તે મોક્ષના માર્ગ પર પુરૂષ કરતા આગળ છે અને એટલે જ લગ્નના ચોથા ફેરામાં સ્ત્રી આગળ હોય છે.
સપ્તપદી:આ શ્ર્લોકો ગોરબાપા બોલતા હોય છે એ દ્વારા વર કન્યા અરસપરસ સાત પ્રતિજ્ઞાઓ લે છે અને એક બીજાને વફાદાર તેમજ સહાયભૂત થવાના કોલ અપાય છે.
મંગલાષ્ટક:લગ્નવિધિ પૂરો થતાં ગોર બાપા કે વડિલો નવદંપતિને આશિર્વાદ આપતા શ્ર્લોકો બોલે છે અને આઠ અષ્ટકો દ્વારા તેમનું દાંપત્ય જીવન સરળ, સફળ અને પ્રસન્ન નિવડે એવી મંગળ કામનાઓનો અનુરોધ કરે છે.
પ્રસ્તુત છે રવિ ઉપાધ્યાય રચિત એક મંગલાષ્ટક જે પુત્ર પ્રકાશ અને પુત્રવધુ આશાના લગ્ન પ્રસંગે (1977) રચ્યં હતું....



મંલાષ્ટ
(શાર્દૂલ)



પ્રાર્થું ઇશ ગણેશને પ્રથમ હું “ નિર્વિઘ્ન કાર્યો કરો”,
વંદુ માત સરસ્વતી, “વિમળ ને વિવેક-વાણી વરો”,
દેવો વ્યોમેથી ઇસ્ટ મિસ્ટ અમીની સંતુષ્ટ વૃષ્ટિ કરો,
બ્રહ્માંડે પરબ્રહ્મની શુચીપ્રભા માંગલ્ય - સૃષ્ટિ ભરો.


સોહે સૌમ્ય સ્મિતે શશી, સૂરજ ને તારાગણો હર્ષથી,
પૃથ્વી, અંબર ને દશે દિશ મહીં દૈવી સુધા વર્ષતી.
વાયુ વાય વસુંધરે વિંઝણલો શુભ્ર સુગંધો ભરી
પુષ્પોનો મકરંદ મંદ મહેંકે નિર્બંધ ગંધો ઝરી.


ગાંધર્વો રસગીત સંગીત સ્વરો સ્વર્ગીય રેલી રહે,
સૌન્દર્યો સચરાચરે વિલસતાં સાત્વિકતા નિર્ઝરે.
ઓપે આજ અણું અણું અલખનું ઐશ્વર્ય અનર્ગલ
પ્રકૃતિ પમરી રહી પ્રીત ભર્યાં પરમામૃતો મંગલ

ગુંજે નાદ નિનાદ બ્રહ્મવચનો, માંગલ્ય મંત્રોક્તિઓ
શાસ્ત્રો વેદ પુરાણ, મંત્રો વદતા વિપ્રો અને ઋત્વિજો,
અગ્નિ સૂર્ય સમક્ષ પાણિગ્રહણે ગ્રંથી ગુંથી લગ્નની
પ્રસ્થાને પ્રભુતા પથે હ્રદય બે માંગલ્ય યાત્રી બની.

સોહે સત્ય, સુપુણ્ય, સખ્ય શીલના સાફલ્ય-સંયોગથી,
સીતારામનું સુજ્ઞ યુગ્મ જગમાં, અદ્વૈતના યોગથી,
એવી ધર્મ નીતિ, પ્રીતિ, મતિ ધરી સૌ યોગેક્ષેમં વહો,
અન્યોન્યે પૂરી ન્યૂનતા, અખિલનું કલ્યાણ સાધી રહો.


સાધી જે પરબ્રહ્મ ઉન્નતસ્થિતિ શંભુ ઉમા સંગથી,
રાધા-માધવ રાસમાં રત બન્યાં જે પ્રીતના રંગથી,
સોહ્યું કસ્તુર-ગાંધીનું યુગલ જે સત્કર્મના યોગથી,
એ પ્રીતિ, રસઐક્ય દંપતી વરો, ઉત્કર્ષ ને ઉન્નતિ.


વિશ્વાકાશ મહીં ‘પ્રકાશ’ પ્રસરજે માતાપિતા-જ્યોત થૈ,
અક્ષય શુશ્રુષાથી ‘ આશા ‘ સુહજે, સંસ્કારના સ્તોત્ર થૈ.
પ્રાવિણ્યે પરબ્રહ્મ પ્રાપ્ત કરજો વેદાંત સંસર્ગથી,
”ભરગો દેવસ્ય ધીમહી” જપી રહો, મન વાણી ને કર્મથી.


દીર્ઘાયુષ વરો સદા, સતત હો ઉત્કર્ષ સૌભાગ્યનાં
વિદ્યાના સુવિલાસ હો, નિત નવાં સ્ફુરો સ્મિતો સ્વાસ્થ્યનાં
કીર્તિ, વિત્ત, ક્ળા પ્રભુ ભરી રહો, સત્યમ શિવમ સુંદરમ
બ્રહ્મા, વિષ્ણું મહેશ રક્ષણ કરો... “કુર્યાત સદા મંગલમ”


રચયિતા : રવિ ઉપાધ્યાય

07 September 2007

તારી યાદ રે...



તારી યાદ રે...

તારી યાદ રે, તારી યાદ
ફરી ફરી આમ આવશે....
મુને એટલી ખબર નો’તી (2)
તારી યાદ
કાળી કાળી રાતલડીમાં આટલું સતાવશે....
મુને એટલી ખબર નો’તી (2)
તારી યાદ

તારાં હૈયાંનું કીધું મેં મોંઘેરું મૂલ,
જાણી ફોરમ ફેકન્તું કોઇ ગુલાબનું ફૂલ
કિન્તું કોમળ ફૂલ સંગાથે કંટકો હશે .....
મુને એટલી ખબર નો’તી (2)
તારી યાદ

સ્નેહ કેરાં સરવરિયામાં અંતરનો ચાંદ દીઠો
નેહભર્યો એ કામણગારો હૈયાંને લાગે મીઠો
કિન્તું રસભર રાતલડીનું શમણું રે હશે....
મુને એટલી ખબર નો’તી (2)
તારી યાદ
શબ્દરચના અને સંગીતરચના : રવિ ઉપાધ્યાય, ગાયક: બદ્રી પવાર અને ગાયિકા: રાજુલ મહેતા, નૃત્યનાટિકા : “ભવ ભવનાં ભેરૂ” (1965)

થનન...થનન... દિલ કરે થનગન

થનન...થનન... દિલ કરે થનગન
અજબ જાદુભરી વાણી, પિયુ હૈયું નચાવી દે....
છૂપું એક દર્દ મીઠું આજ, અંતરીએ જગાવી દે...

થનન...થનન... દિલ કરે થનગન,
રૂમઝૂમ રૂમઝૂમ નાચે મન...
પલ પલમાં મુજ પાંપણ પરથી,
પ્રીત પરાગો પલકે...

સ્નેહભર્યા મુજ સરોવર પાળે,
મન મોરલીયો મલકે....
છાને છપને, આવી સપને
કોણ ચોરે ચિત્તવન..... રૂમઝૂમ..

ગોરાં મારાં મુખડાં પરથી,
શરમની ફોરમ ફરકે...
ઓઢું ઓઢું તોયે નટખટ,
ગવનનો ઘુંઘટ સરકે.....
પ્રીતલડીનાં તાલે ધબકે
હૈયાંની ધડકન... રૂમઝૂમ...

શબ્દરચના અને સંગીતરચના : રવિ ઉપાધ્યાય, ગાયિકા: પ્રતિભા રેલે, નૃત્યનાટિકા : “ભવ ભવનાં ભેરૂ” (1965)

06 September 2007

પ્રિય તું ! પ્રિય હું !





પ્રિય તું ! પ્રિય હું !
પ્રિય તું પુષ્પ, હું પુષ્પસુવાસ.
પ્રેમ છલોછલ હૈયું તું, હું અવિરત શ્વાસોચ્છવાસ.... પ્રિય તું

તું ઘુઘવાટભર્યો મહેરામણ, હું ધસમસતી ભરતી,
પુનિત-પ્રવાસી તું પ્રીત પથનો, હું પદચૂમતી ધરતી...

તું ઉમંગ, હું ઉલ્લાસ
પ્રિય તું પુષ્પ, હું પુષ્પસુવાસ...



જૂગજૂગ જૂની પ્રિયજપ જપતી હું માળા, તું મણકો,
હું તાલ, તું માત્રા; શબ્દ હું, સ્વર તું; હું ઝાંઝર, તું ઝણકો.


તું વચન ‘ને હું વિશ્વાસ,
પ્રિય તું પુષ્પ, હું પુષ્પસુવાસ...

હું વેલી, તું વૃક્ષ હે પ્રિય! હું સુગંધ તું સોનું
નેહભર્યા અનિમેષ નયન તું, હું કાજળ નયનોનું,



તું દિપક ‘ને હું ઉજાસ
પ્રિય તું પુષ્પ, હું પુષ્પસુવાસ...

પ્રિય તું સત્ય, સનાતન હું; તું ગાયક, હું ગીતા,
હું મીરાં, તું માધવ હે પ્રિય!, તું રાઘવ, હું સીતા,


હું કવિતા ને તું પ્રાસ
પ્રિય તું પુષ્પ, હું પુષ્પસુવાસ...




શબ્દ અને સંગીત રચયિતા : રવિ ઉપાધ્યાય

03 September 2007

ગીત નિરાલું ગાવું..



ગી નિરાલું ગાવું..
ગીત નિરાલું ગાવું
મારે ગીત નિરાલું ગાવું...!
માનવ-મનના અરમાનોના-
સાજની સરગમ થાવું......
મારે..

સૂર્યશશીનાં રશ્મિ લઇ ને
જલધિ બિન્દુ મિલાવી દઇ ને
વિશ્વતણા વિરાટવ્યોમ પર
ઇન્દ્રધનું સરજાવું.......
મારે...


કંટક છાઇ જગની કેડી
અણદીઠી પગથારો ખેડી,
અંતરીક્ષથી સૌરભ મીઠી
જનહૈયે પ્રસરાવું.....
મારે...


ઘોર અઘોર અમાસી રાતે
સહુ વિલાપે તિમિર-ઘાટે
ત્યાં મારે વીજવેગે ઝબકી-
દીપક સહુનો થાવું.....
મારે....

ભેદ અભેદ ભૂલાવી દઇને,
નાતજાત સહુ મીટાવી દઇને,
ઉર ઉરનાં પૂર ઘૂઘવી, કિશ્તી -
માનવતાની તરાવું ....
મારે

ગીત અને સંગીત રચના : રવિ ઉપાધ્યાય

01 September 2007

હું માનવ છું .....


હું મા છું
હું માનવ છું...
હું માનવ છું, મુજને કદીયે સંતોષ નથી,
મારી ભૂલો જાણું તો યે, મુજને મુજથી રોષ નથી.
હું માનવ.....

આજ કમાઉં એક, કાલ મન લાખ કમાવા માંગે,
લાખ કમાયે શતલાખોની, તૃષ્ણા મુજને જાગે.
મારી આકાંક્ષા અપરિમિત, એમાં મારો દોષ નથી.
હું માનવ.....
કુદરત પર કાબું મેળવવા, પ્રયોગ આદરતો અવનવા,
ચડું, પડું, આથડું છતાયેં નિત્ય પ્રયત્નો કરું નવા.
હાર કદી હું ના સ્વીકારું, ચાહે જીતનું જોશ નથી.
હું માનવ....
મારી ચંચળ મનોવૃત્તિથી, ધરતીનું હૈયું ધબકે,
મારાં વંશજ વિરાટ, વામન વૈમનસ્યે વલખે.
વસુંધરાના વિષ વિમોચન કરતો આશુતોષ નથી.
હું માનવ.....
શબ્દ અને સંગીત રચના : રવિ ઉપાધ્યાય

26 August 2007

ગોકુળ તે ગામની ગોવાલણી…. .

ગોકુળ તે ગામની ગોવાલણી…. .

દૂહો :
નટખટ નઠોર, ચંચલચકોર, રસમસ્તીખોર,

નંદનો કિશોર, જૂઓ કેવી લીલા રમતો… .
સૂણી બંસીતાન, ભૂલી સાનભાન, ગોપી થઇ ગુલતાન,

ત્યાં કુંવરકાન (બની જઇ અજાણ) કેવાં કામણ કરી કનડતો….

રાસ :
ગોકુળ તે ગામની ગોવાલણી…. .
મીઠાં મહિ વેચવાને જાય, માથે મટકી મૂકી….
સામે મળ્યો છે નંદલાલજી એ તો માગે મહિડાનાં દાણ,
ઉભો મારગ રોકી…
ગોકુળ તે

કૃષ્ણ :
ગોરી ઉભી છે કેમ ત્યાં અટકી?
અહીં આવી ઉતાર તારી મટકી
દેતી જાને તું દાણ નહીં તો ફોડું આ માણ
હું છું કોણ જરા જાણ, મારું નામ કુંવર કહાન….
ગોકુળ તે

ગોપી :
ઓ રે જશોદાના લાલ ! ઓ રે વ્રજના ગોપાલ !
લાગું હું પાય… મારો પાયલ ન ઝાલ…
મોડું થશે તો મહિ રહી જશે પછી ક્યાંથી લાવીશ હું દામ?
ગાય મારી રહેશે ભૂખી….
ગોકુળ તે

કૃષ્ણ :
શાને જૂઠાં બહાનાં બનાવતી?
ગોરી ગોરસ પાયા વિના ક્યાં જતી?
જોને અવનિ આકાશ કરે ઋતુઓ વિલાસ, જરા આવને તું પાસ
આપણ રમીએ અહીં રાસ
ગોકુળ તે

ગોપી :
જારે જારે રંગીલા, છેલછલીયા છબીલા,
હટી જાને હઠીલા, મારે રમવી ન લીલા
ટોળે મળીને સહું ગોપીઓ કરે જશોદા માને ફરીયાદ
કહાનને રાખો રોકી….
ગોકુળ તે

ગોપીવૃન્દ:
વારો, વારો ને તમ લાલ
જરાં ઓછાં કરો વ્હાલ
એની નટખટ છે ચાલ
જૂઓ કેવાં કીધા હાલ !
ગોકુળ તે

જશોદા:
શીદને દેતાં આવું આળ? નથી નટવર નખરાળ
રાખી પૂર્રી મેં સંભાળ બાંધી રાખ્યો મારો બાળ…
બંસીધરનાં જોઇ બંધનો, ઘેલી ગોપીઓ ગઇ શરમાઇ,
શિર રહ્યાં સહુંના ઝૂકી….
ગોકુળ તે

ગીત અને સંગીત : રવિ ઉપાધ્યાય1960 અને 70ના દાયકામાં અનેક સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ અને શાળાઓ દ્વારા રાસ તરીકે સ્ટેજ પર આ કૃતિ ભજવાઇ હતી.

દૂર થતી તું છોને નયનથી




1965માં ભજવાયેલ નૃત્યનાટિકા ભવ ભવનાં ભેરૂ નો નાયક પર્વત એની પ્રિયતમા રેશમને જીવનની પગથારે સાથી થવા એક વર્ષના સમયનો કોલ આપી પોતાને ગામ જવા પાછો જતો હોય છે. આંખોમાં ઉભરાતાં આંસુની ધાર વહાવતી પ્રિયતમા તેને દૂર સુધી વળાવવા જાય છે. પ્રિયતમ પ્રિયતમાનાં આંખનાં આંસુ લૂછતો તેને આ ગીત દ્વારા ફરી વિશ્વાસનો કોલ આપે છે.


દૂર થતી તું છોને નયનથી

દૂર થતી તું છોને નયનથી
તોયે હૃદયની પાસ છે.
આસુંભીનું આજ અંતર મારું
તોયે તેમાં તારો વાસ છે.
દૂર....
મુજ જીવનનાં ગાઢ અંધારે,
તું તારલીનો ઉજાસ છે.
કરૂણતાના સૂર તું છેડે,
તોયે તું સુરીલું સાજ છે.
દૂર...
દુ:ખભર્યાં ભવની કડવાશે,
સ્નેહભરી તું સુવાસ છે.
વિરહ દુ:ખનાં દરિયા પીધાં
તોયે તું મિલન પ્યાસ છે.
દૂર...


ગીત અને સંગીત : રવિ ઉપાધ્યાય, ગાયક : બદ્રી પવાર, નૃત્યનાટિકા ; ભવ ભવનાં ભેરૂ ( 1965)

25 August 2007

વૈશાખી રાત....


1965માં ભજવાયેલ નૃત્યનાટિકા ભવ ભવનાં ભેરૂ નો નાયક પર્વત એની પ્રિયતમા રેશમને જીવનની પગથારે સાથી થવા એક વર્ષના સમયનો કોલ આપી પોતાને ગામ પાછો ફરે છે.
એક સાલ....! વ્યથાથી ભરેલા એ દિવસો શેં પૂરા થાય?. પ્રેમીની યાદમાં ઝૂરતાં પ્રિયતમાનાં હૈયાને એક સાલ, એક ભવ કરતાંયે લાંબી લાગે . હોળી અને ધૂળેટીનાં ઉત્સવો પછી આવે છે ગ્રીષ્મની ઉન્હી ઉકળાટભરી પ્રલંબ રાત્રિઓ. પ્રીતમની યાદમાં ચકડોળે ચઢેલાં ચિત્તને ચેન નથી. નયને નિંદ નથી. શૈયામાંથી ઝબકીને જાગી જતી પ્રિયતમા આ વૈશાખી રાતની ધીખતી અગનથી પ્રજળી રહે છે અને તે સમયે થતી પીડા આ ગીતમાં ગવાઇ છે..........
વૈશાખી રાત....
વૈશખી રાતની રે અગન, વસમી ઉની ઉની અગન...
ધખતી રહી દિનભર ધરા,‘ને ઓઢતી અગની ગવન. વૈશાખી....
તનને દઝાડે, મન રંજાડે, એવી વાયે લૂ...
મૂરઝાતી મન-ઉપવનની કળીઓ, રેલેના ખુશબુ..
પીડાતી પ્રકૃતિ ગાતી રે.. , ઉના નીસાસીએ કવન...
વૈશાખી....

ભીતર એકલતા ‘ને વિકળતા, ઉપર અગન લેપ..
એક તો પિયુની વિરહ પીડા, ‘ને બીજી પ્રસ્વેદ..
સાથી વિના સૂનું જીવન, સૂનાં સૂનાં ભાસે ભવન
..
વૈશાખી...


ગીત અને સંગીત : રવિ ઉપાધ્યાય, ગાયિકા : રાજુલ મહેતા, નૃત્યનાટિકા ; ભવ ભવનાં ભેરૂ ( 1965)

23 August 2007

થોભી જા ... ઘનઘોર ગગનની વાદળી


સૂરજના તાપથી ધીખતી ધરાને શીતળ કરવાં વાદળો આકાશથી વરસી પડે છે. વર્ષા વિનાં વિમાસણમાં પડેલાં વસુંધરાનાં વ્હાલસોયા બાળકો વર્ષાની રૂમઝૂમતી હેલી જોઇ નાચી ઉઠે છે. નદી-નાળાં છલકાઇ ઉઠે છે. ખેતરોએ તો જાણે લીલી ચાદર ઓઢી......
પરંતુ........ ! પ્રિયતમાના મન-ગગનમાં તો ઘોર અંધારું જ છવાયેલું રહે છે. વ્હાલાની વિરહ વેદનાની વાદળી વિખરાતી નથી. ત્યારે એ આકાશની વાદળીને થોભવાં વિનવતાં આ ગીત ગાઇ રહે છે.........
થોભી જા ... ઘનઘોર ગગનની વાદળી
થોભી જા... થોભી જા....
થોભી જા.... થોભી જા પલવાર....
તને વિનવું વારંવાર રે ..... (2)
ઘનઘોર ગગનની વાદળી
થોભી જા પલવાર........ થોભી જા...

નાચ કરે તું નભને આરે,
વાગે વીજ ઝંકાર... (2)
નાગણ થઇ ડંખે શ્રાવણનાં
મેઘ અને મલ્હાર .... (2) થોભી જા...

સાજનને તું આટલું કહેજે
હૈયે તારી જપમાળ ...... (2)
આંખડી રોતી વાટડી જોતી
સૂનાં સૂનાં શણગાર..... (2) થોભી જા....

ગીત અને સંગીત : રવિ ઉપાધ્યાય, ગાયિકા : રાજુલ મહેતા, નૃત્યનાટિકા : ભવ ભવનાં ભેરૂ (1965)

05 August 2007

જુદો રહું છું જગતથી

જુદો રહું છું જગતથી

જુદો રહું છું જગતથી હું છતાં જૂદાઇ ના લાગે !
બુરૂં કરનારના હૈયા ઢૂંઢૂ, બુરાઇ ના ભાસે !

બને સંજોગનો જે ભોગ, તેમાં દોષ કોનો છે ?
જીવનયુધ્ધે લડે તોયે, રણશિંગુ ના વાગે !

ખીલે લાખો ફૂલો નિત્યે, જૂદાં કિસ્મત, જૂદાં અરમાં
કોઇ સોહે પ્રભુ શીરે, કોઇ કરમાઇ જતાં લાગે !

મથું, લઇ મોત મૂઠ્ઠીમાં, મહાસાગરમાં મરજીવા
મળે મોતની સાટે મોત તો અધીરાઇ ના જાગે !


બની ભવસાગરે સદગુણભર્યુ હેતું તણો સેતુ,
'રવિ' ઝૂલાવતો જગને, છતાં પંકાઇ ના રાચે

* કવિ: 'રવિ' ઉપાધ્યાય

પથ્થરને પરમેશ મેં માન્યા


થ્થને મેમેં માન્યા

પથ્થરને પરમેશ મેં માન્યા
ધરી હ્રદયની અભિલાષા...
અંતરની એક આરત સૂઝે
પ્રગટે જ્યોતિ દશે દિશા...

સુધબુધ ખોઇ પ્રભુ ધ્યાનમાં
મગ્ન મનોરથ-મહાલયમાં
અણુ અણુ પરમાણું વીંધ્યું
સુખ સીંચ્યું ન સુરાલયમાં

મૃત્યુ શોધ્યું, જીવન જડ્યું
ઉત્ક્રાંતિની નવલ-ઉષામાં,
અનંત યાત્રાના અભિગમમાં
ભવની ભાવટ-ફેર તૃષામાં
રચયિતા : 'રવિ ' ઉપાધ્યાય

24 June 2007

શિવમહિમા - સ્તોત્ર


શિવમહિમા - સ્તોત્ર

રવિ ઉપાધ્યાય અને અન્યના સ્વરમાં આ શંકરસ્તુતિ


19 June 2007

ગુરુવંદના

પરમ પૂજ્ય, બ્રહ્મનિષ્ઠ, વેદવેદાંત જ્ઞાની, વિદ્વાન, સાક્ષરવર્ય ગુરુવર (આચાર્ય : શેઠ આનંદીલાલ પોદાર હાઇસ્કૂલ -સાંતાકૃઝ, મુંબઇ) મુરબ્બી શ્રી રામપ્રસાદ પ્રેમશંકર બક્ષીના 81માં વર્ષના પદાર્પણ પ્રસંગે, શ્રી અમૃતલાલ યાજ્ઞિકની ઉપસ્થિતિમાં, તા. 28/7/1974નાં દિવસે, બ્લેવેત્ક્સી હોલ ઓપેરા હાઉસ ખાતે, શ્રી સત્તાવીસ સાબરકાંઠા ઔદીચ્ય બ્રહ્મોદય સમાજ સંચાલિત શ્રી સાબરમતિ વિદ્યાર્થી ભુવન (સાંતાકૃઝ્)ના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓએ યોજેલ સત્કાર સમારંભ પ્રસંગે કવિ રવિ ઉપાધ્યાયની આ ઉરની ઉર્મિ..... ગુરુવંદના કાવ્યરુપે...



ગુરુવંદના - રામપ્રસાદ બક્ષી

પ્રગટે આજે પ્રભાત મંગલ, પ્રગટે આજે જ્યોત અનંત
ગાઢ તિમિર ઘનઘટા હટે ને, ઝળકી ઉઠે દિગ દિગંત
મલય સમીરણ તણી સુગંધો, દિશ દિશામાંથી ભરીએ
પરમ પૂજ્ય ગુરુવરના ચરણે વંદન પુષ્પો ધરીએ.....

અડગ હિમાલય સમા અડીખમ, શુભ્ર શ્વેત વસ્ત્રોધારી
પુણ્યશ્લોક, પુરુષોત્તમ્ પૂર્ણ, દર્શન તવ પાવનકારી
સૌમ્ય, પુનિત સ્મિતની સરવાણી, નિત વહેતીને વરીએ
પરમ પૂજ્ય ગુરુવરના ચરણે વંદન પુષ્પો ધરીએ.....


અમ જીવન ચણતરને પાયે, શિક્ષણનાં બી બોયાં
સંસ્કારોના જલસિંચનથી, નિશદિન તમે ઉછેર્યા
ફૂલ્યાં, ફાલ્યાં, મ્હોર્યા વૃક્ષો, ફળ તેનાં અંહી ધરીએ
પરમ પૂજ્ય ગુરુવરના ચરણે વંદન પુષ્પો ધરીએ.....

અંતરપટ પર સદા અંકિત્, તવ વત્સલમૂર્તિ વસતી
હરદમ જીવન સંઘર્ષોમાં, આશિષ અમૃત રેલવતી
અમ ભાગ્યોનાં અભ્યુદયનાં નિર્માતાને નમીએ
પરમ પૂજ્ય ગુરુવરના ચરણે વંદન પુષ્પો ધરીએ.....


ધૈર્ય, સ્થૈર્ય, શીલ, સંયમ શીખથી દીક્ષિત અમને કીધાં
શિસ્ત, પ્રીત, કલ્યાણ કાર્યનાં ઉપદેશો સહું દીધાં
પ્રસ્થાનોના પાવનકારી, પુણ્ય પ્રણેતાને નમીએ
પરમ પૂજ્ય ગુરુવરના ચરણે વંદન પુષ્પો ધરીએ.....


સાબરનાં ખોળેથી આવ્યાં સાગરને આરે જ્યારે
માની હૂંફો, પિતૃછાયાં મમતા તમે દીધાં ત્યારે
ભલી લાગણી ધરી સદા તો બ્રહ્મબાળ થઇ ફરીએ
પરમ પૂજ્ય ગુરુવરના ચરણે વંદન પુષ્પો ધરીએ.....

હે પરમાત્મા! અમ વિધાતાને દીર્ઘાયું વર દેજો
વાનપ્રસ્થમાં સ્વસ્થ જીવન ને સહકુટુંબ સુખી રહેજો
'ગુરુ સાક્ષાત પરં બ્રહ્મ'એ પ્રભુ પ્રાર્થના કરીએ
પરમ પૂજ્ય ગુરુવરના ચરણે વંદન પુષ્પો ધરીએ.....
કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય

08 June 2007

હૈયાને નથી ....

હૈયાને થી ....
હૈયાને નથી હોઠના કથનનો ભરોસો
પગને નથી પાયલના નર્તનનો ભરોસો

જોવું નથી ને જે દ્ર્શ્ય તે જોવું જો પડે છે
પાંપણ બીડાઇ જાય, ના નયનનો ભરોસો
બદલે છે અહીં રંગ ઋતુઓ બેઋતુમાં
વર્ષા, ન તાપ વીજ કે પવનનો ભરોસો...

કહે છે, જહાંનો મ્હેલ રચાયો યકીન પર
ખંડન થઇ રહ્યું છે, ના સર્જનનો ભરોસો..

રહેંસી રહ્યો છે આજ ગળું ભાઇ-ભાઈનુ
ના યાદવોના સર્વ નિકંદનનો ભરોસો...

કળીયુગનો આ આદમી ભૂલી ગયો નીતિ
એને રહ્યો ના મૃત્યુ કે જીવનનો ભરોસો...

ચૂકે છે ધર્મ, કર્મ ને મૂકે શરમ સહુ 'રવિ'!
માનવને ના માનવનો કે ભગવાનનો ભરોસો...

શબ્દરચના : રવિ ઉપાધ્યાય, સંગીત : પ્રકાશ ઉપાધ્યાય

07 June 2007

પ્રીત મળી ગઇ....


પ્રી ળી ઇ....


પ્રીત મળી ગઇ....
મને તારી
પ્રીત મળી ગઇ....
અંતરને મારે દ્વારે તું જ્યારે
સ્મિત કરી ગઇ.... મને તારી

એક પલકમાં દઇને ઝલક તું
અલક મલક ઝબકાવી ગઇ....
સપનોની સરગમ સરવાણીની-
સૂર હલક છલકાવી ગઇ...
જીવનવેલી પ્રીતિ-પરાગે
રસ-સુરભિત થઇ ગઇ.... મને તારી

દિલડાને દર્પણ મઢાઇ અવિચળ
રૂપનાં અમીજળ પાઇ ગઇ...
ઇન્દ્રધનુ અરમાનોનું થઇને
જીવન-ગગન પર છાઇ ગઇ...
મનની મોંઘી મનમાની તું
મનવાંછિત મળી ગઇ .... મને તારી


ગીત - સંગીત : રવિ ઉપાધ્યાય

06 June 2007

પ્રીત્યું તારી ના કળાય

પ્રીત્યું તારી ના કળાય

પ્રીત્યું તારી ના કળાય
અલ્યા વાલમા
પ્રીત્યું તારી ના કળાય

પળમાં એ બિન્દુ થૈ હૈયે અટવાય
વળી પળમાં થૈ સિન્ધુ લહેરાય
અલ્યા વાલમા.... પ્રીત્યું તારી

સાત સાત સાગર ઉલેચવા છે સહેલ,
પેલું હૈયું ઉલેચવું ના સહેલ
મુઠ્ઠીમાં બંધ થાય અષાઢી વીજ
પેલા હૈયાને બંધ મુશ્કેલ
હૈયાની ધડકનમાં કોયલનો સૂર ભર્યે
સાગરગર્જન સંભળાય
અલ્યા વાલમા..... પ્રીત્યું તારી


ચાંદનીનો દોર બાંધી સૂરજ પતંગ
મૂકું, હૈયાના નભમાં વિહરવા
આયખાને રોમરોમ પ્રગટે ત્યાં રાતદિન
તેજ ને તિમિર માંડે તરવા
ઉમટે અજંપ કંપ કાયાને કાંગરે
હૈયે ધોરીનસ ચંપાય
અલ્યા વાલમા..... પ્રીત્યું તારી

ખૂંદી વળાય પેલા ગિરિવર ‘ને કંદરા
વસમી છે વ્હાલપની વાટ
જીરવી લેવાય ઘાવ સો સો તલવારના
દોહ્યલો તે દિલનો ઉચાટ
પળમાં પીવાય અમીઆસવ અખૂટ
પ્યાલી, મીરાનું વિષ ના પીવાય
અલ્યા વાલમા.... પ્રીત્યું તારી



શબ્દરચના : રવિ ઉપાધ્યાય, સંગીત : પ્રકાશ ઉપાધ્યાય

કહે એવું તે તારામાં શું છે!




Kahe evoo te taram...

કહે એવું તે તારામાં શું છે !

કહે એવું તે
તારામાં શું છે! મારામાં શું છે!
હું જોઉં જ્યાં - તું હોય જ ત્યાં
કહે - એ શું છે ?

તને નીરખી આ ચાંદો જો ને આજે પણ શરમાય
તને નીરખી એ તારલીયાની આંખો પણ મિંચાય
ધીમો સાગર તું જોને આજ ફરી ઘુઘવતો થાય
કહે ...એ શું છે?..કોનામાં શું છે?... મારામાં શું છે?

તારાં સ્મિતોથી ફુલડાં જો ને આજે ક્યાં વેરાય
સારી આલમ સુવાસોથી આ આજે શું ઉભરાય
તારા નયનોમાં મારું આજ અને દર્પણ દેખાય
કહે ...એ શું છે?..કોનામાં શું છે?... તારામાં શું છે?
કહે ...એ શું છે?..કોનામાં શું છે?... તારામાં શું છે?

શબ્દરચના : રવિ ઉપાધ્યાય, સંગીત : નવીન શાહ, ગાયિકા : રેખા ત્રિવેદી, ‘ શનમ શોખીન’ ઓડીયો કેસેટમાં ધ્વનીમુદ્રિત

++++++++++
Get this widget | Share | Track details

05 June 2007

તું જાગ્યો ત્યાથી થયું સવાર...


તું જાગ્યો ત્યાંથી.....


તું જાગ્યો ત્યાંથી થયું સવાર...
તું જાગ્યો ત્યાંથી થયું સવાર...
તારે તેજપ્રભાત ઉગ્યું, છો જગને છે અંધાર....તું જાગ્યો



ઇંકારેલા સત્ય તણો એકરાર કરી લે આજે.
પસ્તાવાના પુનિત ઝરણે પાવન થાવા ન્હાજે,
આતમને તું ઓળખી લે ને ખોલી અંતર દ્વાર...તું જાગ્યો



પાણી પહેલાં પાળ બાંધવી એ શાણાનું કામ,
મૃત્યુ પહેલાં ભાથું ભરવાં લેવું ઇશ્વર- નામ,
ચેતી લે તું અગમચેત થૈ અગમનિગમ અણસાર.... તું જાગ્યો



પંચતત્વના પરપોટા પર માયાના પડછાયાં,
સચરાચરના ભેદભરમથી ભાવટ પર પથરાયાં
આશ પાશ તું તોડ, પોકારે મુક્તિની પગથાર... તું જાગ્યો


શબ્દરચના, સંગીત: રવિ ઉપાધ્યાય, : ગાયક : પ્રકાશ ઉપાધ્યાય

01 June 2007

કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી

Krishna etle.wav
પ્રસ્તાવના : પ્રવક્તા ડો .જગદીપ ઉપાધ્યાય.


કૃષ્ણપ્રભુ ર્મયોગી
કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી
તમે પ્રેમ કેરા પૂર્ણ અવતાર રે .... કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી

તમે કર્મમાં કરાવ્યો અધિકાર રે....... કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી

જૂદાં છતાં જોગવ્યો વહેવાર રે....... કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી

તમે જળ પર કમળ આકાર રે...... કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી

ગાયો ચારી ગામ ગોંદરે .... વળી પૂજા કરી પરિવાર રે
નંદજીની ધેનુ ચારવા રે, બની બેઠાં આપ ગોપાળ રે.. કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી


મથુરામાં મારી કંસને કીધો ઉગ્રસેનને ભૂપ
માતપિતાના બંધન છોડાવીયાં રે તમે જેલખાનું કર્યું તીરથરુપ રે... કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી

ગુરુને ત્યાં ભણવાં ગયાં ને સેવ્યા ગુરુના ચરણ
લાકડાનાં ભારાં લેવા જઇને તમે શીખવાડ્યો ‘ગુરુસેવા ધર્મ’ રે.... કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી

ગરીબ સુદામા મિત્રને રે કર્યો પોતાના કરતા સવાઇ
અજાચક વ્રત એનું જાળવ્યું રે તમે બાંધી બતાવી મિત્રાઇ રે .... કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી


પાંડવ કોરવના યુધ્ધમાં તમે હાંક્યો અર્જુન રથ રે
હાથમાં હથિયાર લીધાં વિનાં રે તમે જીતાડ્યો મહાજંગ રે..... કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી


યુધિષ્ઠિરે યજ્ઞ આદર્યો ને જમાડ્યાં આઠે વર્ણ
એઠાં પતરાળાં ઉપાડીને રે તમે શીખવ્યો સાચો સેવા ધર્મ રે..... કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી

ગીતા ગાયનાં જ્ઞાન દોહીને તમે પીધાં પાયાં અમૃત
વનીવેણું વગાડી મન રીઝવ્યાં રે તમે વંદનીય છો ભગવાન રે.... કૃષ્ણપ્રભુ કર્મયોગી



શબ્દરચના અને સંગીત : રવિ ઉપાધ્યાય

31 May 2007

ભણેલાઓ ભૂલે ને.....





ણેલા ભૂલે ને.....

ભણેલાઓ ભૂલે ને તારાઓ ડૂબે,
ત્યાં લેવો પડે કોઇ ગેબી સહારો.
પરિચિત પરાયાં બને ત્યારે લાગે,
કેવો હતો એ ગેબી સહારો....
મને મારાં હૈયાની તાકાત ખબર છે.
ખબર કેવું કોમળ ને કેવું સખત છે.
એ ખાશે ઉઝરડા ભલે કંટકોના ,
પરંતુ ચહેશે ગુલાબી સહારો...
ગગનની પિછોડી ટૂંકી થઇ કફનમાં,
ત્યાં શોધ્યો તમારા પ્રણયનો મેં પાલવ.
કિનારીથી ઢાંકો જો લજ્જા અમારી
તો માનીશ, મળ્યો કિનખાબી સહારો...
મને મારું કિસ્મત ભલે જાય દોરી,
ગમે ત્યાં, છતાં ના મને એની પરવા
ઘડીભર તમે આંગળી ઝાલી દોરો
તો માનીશ, મળ્યો છે નવાબી સહારો....
વિધાતાને પૂછું શું ભૂલી ગઇ તું ?
કે લખતાં ખૂટી શ્યાહી તારી કલમથી.
રહ્યો’તો ‘રવિ’ ઝંખતો મૃત્યુ સુધી,
જીવનભર ન પામ્યો એ ખ્વાબી સહારો....


શબ્દરચના : રવિ ઉપાધ્યાય, સંગીત : પ્રકાશ ઉપાધ્યાય

28 May 2007

સંબંધતો પ્રેમનો થવા ...


સંબંતો પ્રેનો વા...
સંબંધ તો પ્રેમનો થવા સંજોગ જોઇએ,
સાચું પૂછો તો ભાગ્યમાં કોઇ યોગ જોઇએ!

એમ સમજાશે નહીં કિંમત શી મિલનની,
રામ-સીતાના જેવો વિરહ ને વિયોગ જોઇએ!
કષ્ટ વિના સાધના ફળતી નથી કદી,
શીલાની અહલ્યા થવાં કોઇ સંયોગ જોઇએ!
કર્મનાં કાજળ ન ગંગાજળથી ધોવાતાં,

જીવનમાં સત્યનાં સદા પ્રયોગ જોઇએ!
યુધ્ધમાં તલવાર તો કોઇની સગી નથી
મિત્ર યા શત્રુ સહુનો ભોગ જોઇએ!
પામવાં મૃત્યુ 'રવિ' આખરમાં કુદરતી,
જેની દવા મળે નહીં એ રોગ જોઇએ!
શબ્દરચના : રવિ ઉપાધ્યાય, સંગીત અને ગાયક : પ્રકાશ ઉપાધ્યાય

નભથી ઝરમર મેહ ઝરે


થી મે રે

નભથી ઝરમર મેહ ઝરે
તવ આંખડીથી ઝરે નેહ અખિલ
એકથી ભીંજાય દેહ મારો... ને
બીજે ભીંજાતું ... દિલ...!
શીતળ વાયુ સાજે બાજે રીમઝીમ રાગની ધૂન
વ્હાલ-વીણા તવ રણકે ઝણકે માદક ને મંજૂલ!
મેહનાં ઉડે વાદળ-ગુલાલ, નેહનાં પ્રીત અબીલ
એકથી ભીંજાય દેહ મારો ને બીજે ભીંજાતું ... દિલ...!
ગોરાં ગોરાં ફોરાં વાગે, અંગ કરે થથરાટ
નેહ-નજરનાં શરથી જાગે તનમનમાં તલસાટ
મેહ બને છે મત્તમદીરા, નેહ નશીલી મ્હેફીલ
એકથી ભીંજાય દેહ મારો ને બીજે ભીંજાતું ... દિલ...!
મેહની પીડા શીતળ લાગે પળભરમાં વિસરાય
નેહ અગનનો છૂપો જખમ અંતલગી ના રૂઝાય
મેહ આભૂષણ વીજલ અંબર, નેહનું ભૂષણ શીલ
એકથી ભીંજાય દેહ મારો ને બીજે ભીંજાતું ... દિલ...!

ગીત તથા સંગીત : રવિ ઉપાધ્યાય

નિષ્કામ દિલે કર કામ સદા


નિષ્કા દિલે કા દા

નિષ્કામ દિલે કર કામ સદા, વિવાદ જગતને કરવા દે...
ભૂલી તારા સદગુણ ને અવગુણ યાદ જગતને કરવા દે...
તું માનવ થૈ ને માનવતાનો મંત્ર સહુને દેતો જા,
તારા વાજીંતરના સૂરનો રસસ્વાદ જગતને કરવા દે..
મનના મ્હાસાગરનાં મોતીની માળા તું સહુને દેજે,
એના બદલામાં પથ્થરનો વરસાદ જગતને કરવા દે..
જગની ઉન્નત ઇમારતનો મૂંગો પથ્થર એકાદ થજે,
અન્યાય મળે તું ને તોયે ફરીયાદ જગતને કરવા દે..
જનતા જ્યારે નિર્જનતામાં ઝંખે વાણીની સરવાણી,
તારા ઉરના સંવાદ ‘રવિ’ અનુવાદ જગતને કરવા દે..

શબ્દરચના : રવિ ઉપાધ્યાય, સંગીત અને ગાયક : પ્રકાશ ઉપાધ્યાય

હે... પરમ પુનિત મા પાવન


હે... પુનિ મા પા

હે... પરમ પુનિત મા પાવન..... !
હે... પરમ પુનિત મા પાવન..... !
જનમ જનમથી યાચું, ટાળો
મિથ્યા આવન જાવન.......

જલ-જલ થલ-થલ જડ ચેતન તવ, સુરભિત સ્પર્શે થતા મુદિત અવ

કણ-કણ રણ રેણુ વન ઉપવન, અવિરત ઉદિત શુચિ સ્પંદિત રવ
મુક્તિ તૃષા ના છીપે અવરથી, રેલો સ્મિતના શ્રાવણ..... હે.. પરમ

સચરાચર સૌન્દર્ય ઇષ્ટ તવ વિલસે અંતરીક્ષ ધરા તલ
સાત્વિક દીપ, અલૌકિક દિપ્તિ, હરે તિમિરનાં ઘન વાદળ દલ
અમર્ત્ય-અમૃત દિયો ભૃત્યને, ભુવનેશ્વરી મનભાવન.... હે.. પરમ

શોષિત, શ્રમિત, પ્રફુલ્લિત, વિકસીત, તવ ચેતનઅર્ચિત સુરક્ષિત
નિ:સર્ગની સ્વર્ગંગ અસિમીત શ્રી ધી પ્રૌજ્જ્વલ પૂર્ણ પ્રકાશિત
મદ-મત્સર મહિષાસુર મર્દો, રોળો રૌદ્રના રાવણ..... હે .. પરમ

ગીત તથા સંગીત : રવિ ઉપાધ્યાય

26 May 2007

મારાં પિયરને પાદરીયે...


મારાં પિને પારીયે રે.....

મારાં પિયરને પાદરીયે રે......ફૂલ્યો ફાલ્યો પીંપળો...
કૈં વર્ષોથી એ તો ઉભો રે...ફૂલ્યો ફાલ્યો પીંપળો...

ગામના તમામ પાપ પુણ્ય તણાં કામ એના દરિયાવ દિલમાં સંઘરતો
જીરણ થઇ કાયા તોયે મમતાળુ માયાથી છાયા શીતળ સહુને ધરતો...
એતો જીવતો ને જાગતો જોતો રે..પલ્ટાતા યુગનાંપરિબળો..મારાં પિયરને


કોડભરી કન્યા ચોખા ચંદન ચડાવતી, વંદન કરીને એની આરતી ઉતારતી
મનનો માન્યો મેળવવા માનતાઓ માનતી, ભાવના ભક્તિથી નિર્મળ જળ રે ચડાવતી.
એ તો મુંગા આશિષ દઇ મલપતો રે... ઉઘાડી અંતરનો આગળો..... મારાં પિયરને


ડોલંતી ડાળ પર થઇને અસવાર નિત છેડે ગોવાળબાળ બંસરીના સૂર
સહિયરને સાથ રૂડી અજવાળી રાત રાસ રમતી ગોરી ચકોરી ચતુર
રાસ જોતાં જુવાન એના ચોકમાં રે, કોઇ ગોરોને કોઇ શ્યામળો..... મારાં
પિયરને

ગોળ ગોળ આંટી વીંટી કાચા રે સુતરની, કોઇ નારી આંટીઘૂંટી ઉકેલે અંતરની
દેતાં રે જનોઇયું કરવા જાતર જીવતરની, થાતી રે ઉજાણી લ્હાણી નવતર અવસરની
તેજ તપનાં વેરીને ઓપતો રે... વૈરાગી યોગી શો ઉજળો...... મારાં પિયરને


ગીત - સંગીત : રવિ ઉપાધ્યાય,
" ભવ ભવનાં ભેરૂ" નૃત્યનાટિકા (1965)માં તથા કોટ હિન્દુ સ્ત્રી મંડળ, પ્રેરણા મંડંળ જેવી અનેક સાંસ્કૃતિક મંડ્ળો અને શાળાઓ-કોલેજોની ગરબા સ્પર્ધાઓમાં સ્ટેજ પર 1960નાં દાયકામાં ભજવાયેલ.

ગીત છું હું પ્રીતનું.....


ગી છું હું પ્રીનું....

ગીત છું હું પ્રીતનું, ગીતનો તું સૂર છે
બેઉં મળતાં જીન્દગાની, આપણી સુમધુર છે.... !

હોઠપ્યાલી લાખફૂલના, આસવોનો અર્ક છે
ગાલ લાલી લાખ-ગુલ,સૌન્દર્યનો સંપર્ક છે.

નેહભીની હું નજર છું,તું નજરનું નૂર છે
બેઉં મળતાં જીન્દગાની, આપણી સુમધુર છે.... !


શ્વાસની સરગમ મહીં, એક મિલનની ધડકન ભરી
ઉરને આંગણ મન-મયૂરો નાચતા થનગન કરી


પ્રેમ-પથનો હું પ્રવાસી, તું ભૂમિ-અંકુર છે
બેઉં મળતાં જીન્દગાની, આપણી સુમધુર છે.... !



શબ્દરચના: રવિ ઉપાધ્યાય, સંગીતકાર: પ્રકાશ ઉપાધ્યાય, સ્વર : પ્રકાશ ઉપાધ્યાય અને કેતના શાહ

24 May 2007

શમાને પ્રીતિ સૂરજ સંગ




શમાને પ્રીતિ સૂરજ સંગ

શમાને પ્રીતિ સૂરજ સંગ
પિયુ મિલનની ઉત્ક્ટતામાં ઓગાળે નિજ અંગ...... શમાને

શમા જલે સૂરજ આથમતાં
સૂરજ પ્રકાશે શમા વિરમતાં
બન્નેની પ્રીતિ ઘૂંટાઇ કુરબાનીને રંગ....... શમાને


જલન છતાં મિલનાતુર અંતર
પાસ છતાંયે દૂર નિરંતર
વિભાવરી થઇ, વિધિએ કેવો સર્જ્યો વિયોગ - વ્યંગ..... શમાને

ગીત તથા સંગીત : રવિ ઉપાધ્યાય, "ભવ ભવનાં ભેરૂ" (1965) નૃત્યનાટિકામાંથી

વાડ વિના ના ચડતો વેલો

vaad vina na chdto...


વાડ વિના ના ચડતો વેલો

વાડ વિના ના ચડતો વેલો
હોય કૂવામાં પાણી ત્યારે જાય હવાડે રેલો....

પર્વતના શિખરનો પથ્થર શોભે છે ધરતીથી,
મધદરિયાનું મોજું પામે કિનારો ભરતીથી
સાહસને સહકાર મળેતો સફળ થાય હારેલો...વાડ વિના


ક્યાંથી તપતો હોત સૂરજ, જો દિશા ન હોત ઉગમણી
ક્યાંથી સીંચત શશીસુધા, જો હોત ન રજની રમણી
મોતી પણ લાખોનું થયું, મરજીવો જ્યારે મથેલો...વાડ વિના

પા પગલી શીખવે મા ત્યારે બાળક ભરતો કૂદકો
નાનીશી ચીનગારી હોય તો, થાતો મોટો ભડકો
સાચો ગુરુ મળે તો, ભવ-જળ પાર ઉતરતો ચેલો...વાડ વિના

શબ્દરચના : રવિ ઉપાધ્યાય, સંગીત અને ગાયક : પ્રકાશ ઉપાધ્યાય

21 May 2007

હો સફ્ળતામાં સબૂરી


હો તામાં બૂરી...

હો સફળતામાં સબૂરી, સાધના અધૂરી ન હો !
થાય કે ના થાય સારું, ભાવના બૂરી ન હો...!
જીન્દગીના લાખ ઝંઝાવાતના આઘાત શા !
હિંમતે મરદા થવામાં લેશ, મજબૂરી ન હો.. !
હરકાર્યમાં એવી લગન હો, જે ટકે આખર સુધી
અંત પહેલાં શ્રાંત ને, આરંભમાંજ શૂરી ન હો.. !
જન્મથી મૃત્યુ લગી લાંબી સફર એ જીન્દગી !
ખ્યાલો મહીં ખોવાય એ હકીકતની મગરૂરી ન હો.. !
રંગ બદલે માનવી કૈં કૈં જમાના સંગમાં !
નિર્લેપ હો જળકમળવત, કો’ અસર આસૂરી ન હો... !
હર પતનમાં હો ઉન્નતિ, પ્રસ્થાન પીછેહઠ મહીં
સોપાન સતનું એક બસ, મંજીલ ભલે પૂરી ન હો... !
સત્કર્મનાં બી વાવજે, છો ને મળે ફળ અન્યને
પ્રારબ્ધથી કો’ નહીં લૂંટે, પ્રભુની જો મંજૂરી ન હો... !
સ્નેહી મટીને સ્વજન, દુ:શ્મન થાય તો યે શું ‘રવિ’ !
હર વૃક્ષમાં ચંદન નથી, હર મૃગમાં કસ્તૂરી ન હો ... !

શબ્દરચના : રવિ ઉપાધ્યાય, સંગીત અને ગાયક: પ્રકાશ ઉપાધ્યાય

20 May 2007

જીવનનો રાહ

Jeevan no raah tu....

પ્રસ્તાવના માટે ક્લિક કરો,

પ્રવક્તા : ડો જગદીપ ઉપાધ્યાય

Get this widget

જીનો રાહ ....

જીવનનો રાહ તું સદા સુરેખ રાખજે,

સ્પર્શે ન કોઇ ડાઘ, દેખરેખ રાખજે.

વિચલિત ના થવાય સત્ય પંથથી કદી,

નજરો સમક્ષ કર્મનો આલેખ રાખજે.

ચંચળ સદા કહી છે આ માનવ મનોદશા,

સ્થિરતાનાં મન-કિતાબમાં ઉલ્લેખ રાખજે.

સ્વાર્પણનો બોધપાઠ તું સદાય શીખજે,

સૂરજ-શશીની ટેક મીનમેખ રાખજે .

જગની મલીનતા અને ખારાશ પી જજે,

સાગર બનીને સેવાનો તું ભેખ રાખજે.

આ જન્મ બોજ ના બન્યો કોઇનો કદી "રવિ",

મૃત્યુ પછીયે ના બને, એ વિવેક રાખજે


શબ્દરચના: રવિ ઉપાધ્યાય, સંગીતકાર અને ગાયક : પ્રકાશ ઉપાધ્યાય સાંભળવાં અહીં ક્લિક કરશો



17 May 2007

રૂમઝૂમ પગલે ચાલ્યાં મા


રૂમઝૂમ પગલે ચાલ્યાં મા

રૂમઝૂમ પગલે ચાલ્યાં મા જગજનની જગદંબા.... (2)
અંગે અંગે નવલ ઊમંગે સ્વાંગ સજી રૂપરંગે રંગે
બિરદાળી મા બહુચર સંગે, આવે ગરબે રમવા
મા...... જગજનની જગદંબા ..... રૂમઝૂમ

મુખડું મલકે હૈયું હરખે, ઉરમાં અનુપમ આનંદ ઊમટે
ગીત-સુધાની છોળો ઊછળે અવનિ પાવન કરવા
મા....... જગજનની જગદંબા ..... રૂમઝૂમ

ગગનનો ગરબો શિર પર શોભે, ચંદ્ર સૂરજ બે દિવડા ઓપે,
તારકપાવક ઝગમગ જ્યોતે, યુગાંધારાં હરવા....
મા....... જગજનની જગદંબા ..... રૂમઝૂમ

પગલે પગલે કુમકુમ ઢોળે નવજીવનનાં ફૂલડાં ફોરે
કુંજનિકુંજે ગીતડાં ગુંજે, આશિષ-અમી પાથરવા
મા....... જગજનની જગદંબા ..... રૂમઝૂમ

સૂરોનાં સહું સંકટ ટાળ્યાં, પાપીઓને પળમાં માર્યાં
વિજયતણા જયનાદ ગજાવ્યાં, ખંડ ખંડ જય કરવા.....
મા....... જગજનની જગદંબા ..... રૂમઝૂમ

ભવભવનાં મા બંધન તોડી, તવ ચરણે દે પ્રીતિ જોડી,
વિનવે બાળ 'રવિ' કર જોડી, તારે ખોળે રમવા....
મા....... જગજનની જગદંબા ..... રૂમઝૂમ

કવિ : રવિ ઉપાધ્યાય, સંગીત : રવિ ઉપાધ્યાય, ગાયક :
1953માં Indian National Theatre (INT) દ્વારા આયોજીત ગરબા-ગરબીની રાજ્યસ્તરીય સ્પર્ધામાં શ્રી સત્યાવીસ સાબરકાંઠા નવદુર્ગા મંડળે રજૂ કરેલ આ અમરક્રુતિને શબ્દલાલિત્ય માટે પ્રથમ પારિતોષિક પ્રાપ્ત થયેલું. અનેક નવરાત્રિ મંડ્ળો અને માંડ્વીઓ અને મુંબઇની લોકલ ટ્રેનોનાં ભજન ગવાતાં ડ્બ્બાઓમાં આ ગરબી આજે પણ હોંશે હોંશે અને ભક્તિવિભોર થઇ ગવાય છે.